Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Guest Post: Απλά, Σύνθετα και Μικτά Μέτρα (Σχέδιο Μαθήματος)


    Το σχέδιο μαθήματος που ακολουθεί, ανήκει στην πολύ καλή μου φίλη και εξαιρετική συνάδελφο Ελένη Τσαουσάκη. 

    Με αυτή την ανάρτηση λοιπόν, ξεκινάει ένας νέος κύκλος αναρτήσεων από ανθρώπους που εκτιμώ στο χώρο της Μουσικής Εκπαίδευσης.




Διδακτικοί Στόχοι:

·         Να κατανοήσουν οι μαθητές την σύνδεση της μουσικής με τον χρόνο.
·         Να μάθουν τι είναι μέτρο, που και πως σημειώνεται.
·         Να εμπεδώσουν καλύτερα τις αξίες.
·         Μέσω ενεργητικής ακρόασης να αισθανθούν και να κατανοήσουν το ρυθμό/μέτρο του κομματιού που ακούνε.
·         Να τραγουδήσουν κομμάτια σε διαφορετικά μέτρα ή να τα συνοδέψουν ρυθμικά.
·         Να φτιάξουν οι μαθητές μόνοι τους μέτρα απλά, σύνθετα και μικτά.

Διδακτικά μέσα:
·         πίνακας
·         Συσκευή αναπαραγωγής
·         Συσκευή ηχογράφησης

Διδακτικό υλικό:
·         Ακροάσεις μουσικών κομματιών σε διαφορετικό μέτρο.
·         Ρυθμικά κρουστά

Θεωρητικό υπόβαθρο

Το μέτρο στη μουσική είναι αυτό που μας βοηθάει να οργανώσουμε τους μουσικούς φθόγγους στον χρόνο.
Σχηματικά ένα μέτρο είναι η απόσταση ανάμεσα σε δύο διαστολές.
Το μέτρο ή ο ρυθμός του κομματιού γράφεται ακριβώς μετά το κλειδί στην αρχή του κομματιού. Μοιάζει με αριθμητικό κλάσμα, μόνο που δεν υπάρχει η γραμμή στη μέση που χωρίζει τον αριθμητή από τον παρονομαστή.
Ο πάνω αριθμός απαντάει στην ερώτηση ΠΟΣΑ; Ενώ ο κάτω στην ερώτηση ΑΠΟ ΤΙ;.
Όσον αφορά τον “παρονομαστή” του μέτρου αρχικά καλό είναι να σημειώνεται με το σύμβολο της αξίας που χρειαζόμαστε (τέταρτα, όγδοα, μισά κτλ). Σε επόμενο στάδιο μπορεί να γίνει σύνδεση της εκάστοτε αξίας με το αντίστοιχο νούμερο.
2 = μισό
4 = τέταρτο
8 = όγδοο
16 = δέκατο-έκτο

Υπάρχουν τρεις κατηγορίες μέτρων.

Απλά μέτρα ονομάζονται τα μέτρα τα οποία αποτελούνται από 2 ή 3 ισόχρονα μέρη. Άρα ο αριθμητής του μέτρου είναι ή το 2 ή το 3. (Κάποιοι μελετητές θεωρούν ως απλό μέτρο και το 4)
Προτεινόμενη ακρόαση για 2/4 Τράβα μπρος, Μ. Χατζηδάκις ή κάποιο εμβατήριο παρέλασης
Προτεινόμενη ακρόαση για 3/4 Βαλς των χαμένων ονείρων, Μ. Χατζηδάκις, Βαλς του Γάμου, Ε. Καραΐνδρου.

Σύνθετα Μέτρα ονομάζονται τα μέτρα των οποίων ο αριθμητής είναι πολλαπλάσιος του 2 ή του 3.
Π.χ. 4/4= 2+2, 6/8 = 3+3 κ.ο.κ.
Προτεινόμενες ακροάσεις 4/4, Μες το μουσείο, Ν. Κυπουργός- Μ. Κριεζή. Bohemian like you, The Dandy Warhols…
6/8 Απάνω στην τριανταφυλλιά, παραδοσιακό τραγούδι.

Μικτά μέτρα ονομάζονται τα μέτρα των οποίων ο αριθμητής προκύπτει αθροίζοντας δυάρια και τριάρια.
Π.χ. 5/8= 2+3, 7/8= 2+2+3, 8/8 = 3+3+2 κ.ο.κ.
Προτεινόμενες ακροάσεις: 5/8 Ευγενική κυρία, Μ. Χατζηδάκις
7/8 Συγχώρα με, μουρμούρα μου, Imam Baildi Η γυναίκα μου η μουρμούρα, Β. Τσιτσάνης)
9/8 Σέρβικοι καρσιλαμάδες

Δραστηριότητες:

·         Εξηγούμε στους μαθητές τα είδη των μέτρων. Απλά, σύνθετα, μικτά. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε λέξεις προκειμένου να γίνουν σαφέστερες οι διαφορές ανάμεσα στα μέτρα.
Π.χ. δισύλλαβα ονόματα παιδιών για 2σημα μέτρα, όπως Κώστας, Πέτρος, Γιάννα κ.ο.κ. Τρισύλλαβα για τα 3σημα μέτρα, όπως Πέραμα, Ρέθυμνο, Κίσσαμος κ.ο.κ. και συνδυασμούς λέξεων για τα μικτά μέτρα, όπως Σήμερα-βρέχει για τα 5/8 ή Μήλο-κάρδαμο-κόλιανδρο για τα 7/8 κ.τ.λ.
·         Ενεργητική ακρόαση των κομματιών. Ζητάμε από τα παιδιά να χτυπήσουν ελεύθερα το πόδι ή χέρι τους όπου αυτά νιώθουν να τους οδηγεί το εκάστοτε κομμάτι να τους οδηγεί. Μπορεί να χρειαστούν κάποιες προσπάθειες μέχρι να αισθανθούν όλοι οι μαθητές τον ρυθμό της μουσικής. Κάποιοι χρειάζονται περισσότερο χρόνο από τους άλλους.
·         Ζητάμε από τους μαθητές να περιγράψουν τα χτυπήματά τους. Αν και πως νιώθουν να ομαδοποιούνται, ποιες λέξεις θα τους ταίριαζαν, έτσι ώστε να οδηγήσουμε τους μαθητές προς την σωστή απάντηση.
·         Διαλέγουμε κάποιο από τα τραγούδια που άκουσαν και μαθαίνουν να το εκτελούν σωστά ρυθμικά και μελωδικά. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και κρουστά όργανα για να συνοδέψουν το τραγούδι τους.

Και μια μικρή άσκηση σύνθεσης

·         Χωρίζουμε την τάξη σε μικρές ομάδες των 3-4 ομάδων.
·         Η κάθε ομάδα είναι ένα διαφορετικό μέτρο, με κοινό όμως τον “παρονομαστή”. Π.χ. Α ομάδα- 3/8, Β ομάδα-5/8, Γ ομάδα -8/8 κ.τ.λ.
·         Η κάθε ομάδα διαλέγει τις λέξεις της με τις οποίες θα εκτελεί ρυθμικά το μέτρο της.
·         Οι ομάδες παρουσιάζουν αρχικά χωριστά το μέτρο τους με τις λέξεις που έχουν επιλέξει.
·         Ο δάσκαλος ως μαέστρος διαλέγει την ταχύτητα εκτέλεσης των ογδόων και κρατάει το ρυθμό όσο πιο σταθερά γίνεται, σχεδόν ρομποτικά. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και μετρονόμος. Εισάγει τις ομάδες σταδιακά και “παίζει” με τις δυναμικές. Η γενική δυναμική μπορεί να είναι π.χ. piano, όταν όμως εισάγεται μια καινούρια ομάδα να ξεχωρίζει με forte. Να ακολουθούν όλες οι ομάδες μία γενική ένδειξη δυναμικής. Να υπάρχουν subito piano ή forte. Το κομμάτι να τελειώσει απότομα ή με σταδιακή αποχώρηση των ομάδων. Υπάρχει μεγάλη ελευθερία στο τι μπορεί να γίνει. Το βασικό όμως είναι όλες οι ομάδες, ασχέτως μέτρου, να εκτελούν απόλυτα ρυθμικά και συντονισμένα τα όγδοά τους.
·         Ηχογράφηση της σύνθεσης.
·         Ακρόαση και συζήτηση.


Αυτή την άσκηση σύνθεσης την οφείλω στον κ. Παναγιώτη Κανελλόπουλο, από σεμινάριό του στο Μουσικό Χωριό στον Άγιο Λαυρέντιο, το 2011.


ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

H Ελένη Τσαουσάκη ασχολείται με τη μουσική από μικρή. Όταν ήταν 11 χρονών ξεκίνησε να μαθαίνει άρπα στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης, από όπου πήρε και το Δίπλωμά της το 2004 ως μαθήτρια της Γ. Ξαγαρά. Ως υπότροφος του Ι.Κ.Υ. συνέχισε τις μεταπτυχιακές της σπουδές με την E.L. Jones στο Royal Northern College of Music. Σπούδασε επίσης στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Α.Π.Θ. από όπου και τελείωσε το 2008. Ως επιτυχούσα του Α.Σ.Ε.Π. διορίστηκε το 2010 στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Παράλληλα συνεχίζει την καλλιτεχνική της πορεία δίνοντας συναυλίες σόλο, μουσικής δωματίου ή συμμετέχοντας σε ορχήστρες. Στους φίλους της είναι γνωστή ως η Ελένη η Άρπα, ενώ για τους πιο μικρούς μαθητές της στο σχολείο είναι η Κυρία Μουσική. 

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

ΜΑΘΑΙΝΩ ΤΙΣ ΝΟΤΕΣ ΣΤΟ ΠΕΝΤΑΓΡΑΜΜΟ

1.Διδακτικός στόχος:
·Να γνωρίσουν ακουστικά και να μπορούν να διαχωρίσουν τους ψηλούς και χαμηλούς ήχους.·Να έρθουν σε μια πρώτη επαφή με το πεντάγραμμο και το κλειδί του ΣΟΛ.·Να μάθουν να ονομάζουν τις νότες.·Να μπορούν να συνδέουν κάθε νότα με συγκεκριμένο χρώμα.·Να ξεχωρίζουν τις γραμμές από τα διαστήματα και να μπορούν να αναγνωρίζουν τις νότες πάνω στο πεντάγραμμο.

2.Σκοπός:
·Να γίνει ορισμός της λέξης «νότα».·Οι μαθητές να καταστούν ικανοί να κατανοήσουν τη χρησιμότητα του γραπτού κώδικα σε μια «γλώσσα».·Να μπορούν να αναγνωρίσουν ήχους και να τους διαφοροποιήσουν ανάλογα με το τονικό τους ύψος.·Να γίνει γνωριμία με τη μουσική σημειογραφία.

3.Διδακτική προσέγγιση:
·  Άτυπη μουσική εκπαίδευση (μουσικοκινητικές δραστηριότητες, μουσικά παιχνίδια).·Τυπική μουσική εκπαίδευση (πεντάγραμμο, κλειδί ΣΟΛ και αναγνώριση νοτών πάνω σε αυτό).

4.Διαθεματική προσέγγιση:
·Σύνδεση με το μάθημα της γλώσσας, των εικαστικών, της φυσικής αγωγής.
5 .Μέσα διδασκαλίας-υλικά:
·Πιάνο ή αρμόνιο·Πίνακας και μαρκαδ…

Guest Post: Μια πολυάσχολη αράχνη, του Έρικ Καρλ (vol. 2)

Στόχοι/Σκοποί:
·Γνωριμία και κατανόηση της μουσικής φόρμας ροντό. ·Σύνθεση ρυθμικών ή/και μελωδικών σχημάτων. ·Καλλιέργεια φαντασίας. ·Συνεργασία ομάδων. ·Απόδοση ηχοϊστορίας.
Υλικά:
·Το κείμενο του παραμυθιού ·CD player ·Μουσικά όργανα
Σε μεγαλύτερες ηλικίες που έχουμε ήδη μιλήσει για τη φόρμα ροντό ή έχουμε σκοπό να το κάνουμε, θα μπορούσαμε να πάμε ένα βήμα παραπέρα. Να συνθέσουμε ρυθμικά ή μελωδικά σχήματα για το κάθε ζώο. Στη φόρμα ροντώ (ή κυκλική φόρμα), το αρχικό θέμα (ή ρεφραίν) αντιπαραβάλλεται με εντονότερα θέματα, οι ενότητες των οποίων συχνά ονομάζονται επεισόδια. Η δομή της είναι ως εξής: ΑΒΑΓΑΔΑ, όπου Α είναι το αρχικό θέμα, ενώ τα υπόλοιπα γράμματα αντιπροσωπεύουν το κάθε καινούριο θέμα που εμφανίζεται.
Πορεία διδασκαλίας: (2 διδακτικές ώρες)
     Σε περίπτωση που πρώτη φορά μιλάμε για τη φόρμα ροντό, καλό θα ήταν η πρώτη διδακτική ώρα να αφιερωθεί στην εξήγηση και κατανόηση της φόρμας. Σε περίπτωση που έχουμε ήδη μιλήσει στο παρελθόν, τότε μπορούν να παραλειφθούν οι αρχικές …

Ο ΚΙΘΑΡΙΣΤΑΣ

Ένα ακόμη αγαπημένο τραγούδι των μαθητών μου είναι "ο Κιθαρίστας". Το χρησιμοποιώ πολύ συχνά σε τελικές - καλοκαιρινές γιορτές και έχει πάντα μεγάλη επιτυχία. Έχω προσθέσει κινήσεις που αναλογούν στην πορεία της ιστορίας που διηγούνται οι στίχοι του. Με αυτό τον τρόπο η εκμάθηση των στίχων είναι σχετικά εύκολη και έχει ένα αρκετά εντυπωσιακό αποτέλεσμα σε ότι αφορά την παρουσίασή του. Το έχω παρουσιάσει με παιδιά Νηπιαγωγείου μέχρι και Γ΄ τάξη του Δημοτικού.
Στόχοι/Σκοποί:

- Εισαγωγή στο μέτρο 3/4
- Εισαγωγή στον συντονισμό του παλμού της μουσικής
- Δραματοποίηση των στίχων
- Συνδυασμός τραγουδιού και κίνησης


Υλικά:
- Φωτοτυπία εικονογράφησης
- Κρουστά μουσικά όργανα
- Αρμόνιο ή κιθάρα (για τον εκπαιδευτικό)
- Ηχητικό Σύστημα

Χρόνος διδασκαλίας:

 2- 3 διδακτικές ώρες (ανάλογα την ηλικία και το ενδιαφέρον των παιδιών).

Το τραγούδι:





Οι στίχοι:                                                                      Οι κινήσεις:

Ήτανε ένας κιθαρίστας                                …