Ο Μάνος Χατζιδάκης, Το Χαμόγελο της Τζοκόντας και η Μουσική Φόρμα (vol. 1)

 

Το Χαμόγελο της Τζοκόντας είναι ένας από τους πιο γνωστούς δίσκους του Μάνου Χατζιδάκι. Θεωρείται ένας από τους κλασικούς δίσκους της μουσικής του 20ού αιώνα στην Ελλάδα.

Το άλμπουμ ηχογραφήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1965, με παραγωγό τον Κουίνσι Τζόουνς.

Κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στις ΗΠΑ το 1965 με δώδεκα ορχηστρικά τραγούδια και την ίδια χρονιά στην Ελλάδα, αλλά δεν συμπεριλήφθηκαν τα "The Athletes" και "The Soldier".

Στο άλμπουμ περιέχονταν τα παρακάτω ορχηστρικά κομμάτια. 1. Όταν έρχονται τα σύννεφα 2. Ο Στρατιώτης 3. Η παρθένα της γειτονιάς μου 4. Κοντέσα Εσερχάζυ 5. Η Βροχή 6. Οι Αθλητές 7. Το Κοντσέρτο 8. Ο κ. Νολλ 9. Προσωπογραφία της μητέρας μου 10. Οι Δολοφόνοι 11. Βραδινή Επιστροφή 12. Χορός με τη σκιά μου.

Το παρακάτω κείμενο γραμμένο από τον Μάνο Χατζιδάκι συνοδεύει την έκδοση του έργου «Το χαμόγελο της Τζοκόντα»:

...απέναντί μου ακριβώς, βρισκόταν ένα βιβλίο για τον Ντα Βίντσι με την Τζοκόντα στο εξώφυλλο του να μου χαμογελά απίθανα αινιγματική, αυτόματα μεγεθυμένη, όσο η γυναίκα που χάθηκε στον δρόμο...

«Σε μια παρέλαση στη Νέα Υόρκη, με μουσικές, με χρώματα και με πλημμυρισμένη από κόσμο την 5η Λεωφόρο, βρισκόμουν μια Κυριακή απόγευμα το φθινόπωρο του 1963, όταν συνάντησα μια γυναικούλα να περπατάει μοναχή με μιαν απελπισμένη αδιαφορία για ό,τι συνέβαινε γύρω της χωρίς κανείς να την προσέχει, χωρίς κανέναν να προσέχει, μόνη, έρημη μες στο άγνωστο πλήθος, που τη σκουντούσε, την προσπερνούσε ανυποψίαστο, εχθρικό, αφήνοντάς την να πνιγεί μες στη βαθιά πλημμύρα της λεωφόρου, μέσα στη θάλασσα που ακολουθούσε, μέσα στ’ αγέρι που άρχισε να φυσά. Έμεινα στυλωμένος, ο μόνος που την πρόσεξε, κι έκαμα να την πάρω από πίσω, να την ακολουθήσω και πλησιάζοντάς την να της μιλήσω, χωρίς να ξέρω τι να της πω, μα ίσαμε ν’ αποφασίσω, την έχασα από τα μάτια μου.

Έτρεξα λίγο μπρος, ανασηκώθηκα στα πόδια μου για να την ξεχωρίσω, μα η μεγάλη μαύρη θάλασσα του κόσμου την είχε καταπιεί. Μέσα μου κάτι σκίρτησε οδυνηρά. Χωρίς να καταλάβω, είχα σταθεί έξω από το βιβλιοπωλείο του Ριτζιόλλι και στη βιτρίνα του, απέναντί μου ακριβώς, βρισκόταν ένα βιβλίο για τον Ντα Βίντσι με την Τζοκόντα στο εξώφυλλό του να μου χαμογελά, απίθανα αινιγματική, αυτόματα μεγεθυμένη, όσο η γυναίκα που χάθηκε στον δρόμο. Δεν ξέρω γιατί όλ’ αυτά μπερδεύτηκαν περίεργα μέσα μου, μαζί μ’ ένα εξαίσιο θέμα του Βιβάλντι που είχα ακούσει πριν από λίγες ημέρες και που εξακολουθούσε να επανέρχεται τυραννικά στη μνήμη μου. Τα δέκα αυτά τραγούδια γράφτηκαν μ’ ένα συγκερασμό απελπισίας και αναμνήσεων. Το θέμα είναι η γυναίκα έρημη μες στην μεγάλη πόλη. Το κάθε τραγούδι είναι κι ένας μονόλογός της κι όλα μαζί συνθέτουν την ιστορία της. Μια ιστορία σύγχρονη και παλιά μαζί».

Λίγα λόγια για τον συνθέτη Μάνο Χατζιδάκι:

 

Infographic:

Δημιουργία παρουσίασης και infographic μέσω της εφαρμογής Notebook LM.

Ακολουθεί ένα εκπαιδευτικό σενάριο για μαθητές από 10 ετών και άνω. Φυσικά οι δραστηριότητες που προτείνονται μπορούν να προσαρμοστούν (θεωρώ) ακόμα και για μαθητές προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας και με βάση φυσικά τις ιδιαιτερότητες κάθε τάξης και μαθητή.

Ηλικία: Μαθητές Ε' & Στ' Δημοτικού, Γυμνασίου (10+ ετών).

Διάρκεια: 6-8 διδακτικές ώρες.

Στόχοι:

Γνωστικοί: Αναγνώριση των φορμών AB, ABA και Rondo.

Ψυχοκινητικοί: Συντονισμός κίνησης με τη μουσική δομή (μουσικοκινητική).

Συναισθηματικοί: Καλλιέργεια αισθητικής κριτικής και επαφή με την ελληνική λόγια μουσική δημιουργία.

Εισαγωγή: Το Πρόσωπο και το Έργο

Ξεκινάμε με μια σύντομη συζήτηση για τον πίνακα της "Mona Lisa" και πώς ο Χατζιδάκης, βλέποντάς τον στη Νέα Υόρκη, φαντάστηκε μια μουσική που να περιγράφει την παρέλαση των ανθρώπων μπροστά από το χαμόγελό της.

Μπορείτε να δείξετε την παρουσίαση με τη ζωή και το έργο του Μάνου Χατζιδάκι, το Infographics και να διαβάσετε το κείμενο που παρατίθεται το οποίο συνοδεύει το σύνολο του έργου. 

ΔΙΜΕΡΗΣ ΦΟΡΜΑ

Δραστηριότητα 1: Η "Βροχή" – Διμερής Φόρμα (ΑΒ)

Στη διμερή φόρμα, η μουσική χωρίζεται σε δύο κύρια μέρη που συνήθως κάνουν αντίθεση μεταξύ τους.

Ακρόαση: Εστιάζουμε στο πώς το μέρος Α (στακάτο, ρυθμικό) διαφέρει από το μέρος Β (πιο μελωδικό, ρέον).

Μουσικοκινητική Δράση: 

Μέρος Α: Οι μαθητές κινούνται στο χώρο με κοφτά βήματα (staccato), σαν να αποφεύγουν τις σταγόνες της βροχής. Τα χέρια κάνουν μικρές, κοφτές κινήσεις.

Μέρος Β: Η κίνηση γίνεται legato. Οι μαθητές ανοίγουν τις κινήσεις τους, συμβολίζοντας το νερό που κυλάει ή το άνοιγμα μιας ομπρέλας.

Οπτικοποίηση: Ζητάμε από τους μαθητές να σηκώσουν ένα κόκκινο χαρτόνι στο Α και ένα μπλε στο Β.

Στη συνέχεια προτείνω να δείτε την εξαιρετική πρόταση της συναδέλφου Μαρίνας Μίντζα με τίτλο: "Η διδασκαλία του ορχηστρικού κομματιού «Βροχή» (Μ. Χατζιδάκις) για μουσικό σύνολο δημοτικού σχολείου με τη χρήση ψηφιακής παρτιτούρας". Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό "Μουσική Εκπαίδευση" της Ε.Ε.Μ.Ε. (τεύχος 31, 2021, σσ. 78-92). 

Θα ακολουθήσουν και άλλες αναρτήσεις με σχέδια μαθήματος πάνω στο "Χαμόγελο της Τζοκόντας" stay tuned!!!