Το γουρουνάκι μουσικός: ένα εκπαιδευτικό σενάριο με δράσεις Θεατρικής και Μουσικής Αγωγής
Το συγκεκριμένο εκπαιδευτικό σενάριο δημιουργήθηκε από κοινού από εμένα (Σταυρουλάκη Αναστασία) και τον συνάδελφο δάσκαλο Παντελή Ιωακειμίδη. Συμπεριλήφθηκε στο περιοδικό "Μουσική Εκπαίδευση" τ. 22 (2012). Επιχειρείται ο σχεδιασμός ενός συνόλου δράσεων με την συνδρομή των τεχνικών της δραματικής-μουσικής έκφρασης, που θα καλλιεργούν δεσμούς αλληλεγγύης μεταξύ των συμμετεχόντων. Το θέμα μας εντάσσεται στο γνωστικό αντικείμενο “Γλώσσα Β΄ Δημοτικού”, αλλά η επεξεργασία του περιλαμβάνει και άλλες γνωστικές περιοχές του Προγράμματος Σπουδών, όπως: Θεατρική Αγωγή, Μουσική Αγωγή, Εικαστικά, Μελέτη Περιβάλλοντος, Ευέλικτη Ζώνη κ.α. Το σενάριο αυτό απευθύνεται σε μαθητές Β’ Δημοτικού (7-8 ετών) και συνδέει το παραμύθι διαθεματικά με άλλα γνωστικά αντικείμενα του Α.Π.Σ. του δημοτικού σχολείου. Συγχρόνως αυτό υποστηρίζει τη μαθησιακή διαδικασία με την παιδαγωγική αξιοποίηση των διαφόρων μορφών δραματικής και μουσικής έκφρασης στο σχολείο. Η διαθεματική προσέγγιση της γνώσης είναι απολύτως συμβατή με το Δ.Ε.Π.Π.Σ και Α.Π.Σ του δημοτικού, άποψη που υποστηρίζεται θεωρητικά και ερευνητικά από την Ψυχολογία (βλ.Piaget-στάδια ανάπτυξης, Vygotsky-ζώνη επικείμενης ανάπτυξης, Bruner - ανακαλυπτική μάθηση, Gardner-Πολλαπλοί Τύποι Νοημοσύνης), την Παιδαγωγική (Dewey,Kilpatrick) και την Κοινωνιολογία (κοινωνικοποίηση κ.α.).
1. Εισαγωγή
Το προτεινόμενο σενάριο αποτελεί μία ολοκληρωμένη διδακτική πρόταση και υπολογίζεται να διαρκέσει 29 διδακτικές ώρες. Οι επιλεγμένες δράσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν στις ώρες της Γλώσσας, της Μουσικής, της Θεατρικής Αγωγής, των Εικαστικών, και της Ευέλικτης Ζώνης. Επιπλέον δραστηριότητες μπορούν να οργανωθούν και κατά την ώρα της φιλαναγνωσίας. Το εν λόγω σχέδιο δραστηριοτήτων εφαρμόστηκε πιλοτικά το 2012 στο 14ο Δημοτικό Σχολείο Ρεθύμνου.
2. Γνώσεις και Πρότερες Ιδέες ή Αντιλήψεις των Μαθητών
Οι μαθητές:
- Έχουν διαβάσει τους μύθους του Αισώπου ή έχουν συναντήσει κάποιους από αυτούς στα σχολικά τους εγχειρίδια.
- Γνωρίζουν άλλα παραμύθια που έχουν ως πρωταγωνιστές και θέμα τους τα ζώα.
- Γνωρίζουν τα ονόματα τους και τον τρόπο ζωής αυτών.
- Πιθανόν να μπορούν να τα εμπλέξουν στις καθημερινές τους δραστηριότητες.
- Ίσως τα ίδια να έχουν στο σπίτι τους κάποιο κατοικίδιο ή οικόσιτο ζωάκι, το οποίο και θα φροντίζουν.
- Έχουν πραγματοποιήσει δραστηριότητες ενεργητικής ακρόασης, εναλλαγής ρυθμού, δυναμικής και τονικού ύψους.
- Γνωρίζουν τραγούδια, που έχουν ως θέμα τους τα ζώα.
- Συμμετέχουν ενεργά και βιωματικά στην απόδοση μιας ηχοϊστορίας.
- Στις καθημερινές τους ζωγραφικές συνθέσεις εντάσσουν και κάποιο ζώο.
- Έχουν εξοικειωθεί με τις διάφορες μορφές δραματικής έκφρασης (κατά τη συμμετοχή τους στο μάθημα της Θεατρικής Αγωγής).
- Έχουν παίξει με φιγούρες κουκλοθεάτρου.
3. Σκοπός και Στόχοι του Σεναρίου
Βασική επιδίωξη του εν λόγω προγράμματος αποτελεί η γνωριμία των παιδιών με το παραμύθι ‘Το γουρουνάκι μουσικός’, μέσα από τη βιωματική τους συμμετοχή σε παιγνιώδεις δράσεις.
Ειδικότερα, επιμέρους στόχοι ανά γνωστικό αντικείμενο θεωρούνται οι παρακάτω:
Γλώσσα
- Να καλλιεργήσουν οι μαθητές τον προφορικό τους λόγο (συμμετέχοντας σε συζητήσεις και χρησιμοποιώντας τη στοιχειώδη επιχειρηματολογία για να υποστηρίξουν τη γνώμη τους).
- Να βελτιώσουν τη γραπτή του έκφραση ασκούμενοι σε διάφορα κειμενικά είδη (βλ. διάλογος).
- Να περιγράφουν, να εξηγούν και να ερμηνεύουν πληροφορίες.
- Να αντλούν πληροφορίες από διάφορες πηγές (διαχωρίζοντας τα ουσιώδη από τα επουσιώδη).
Λογοτεχνία
- Να έρθουν σε επαφή με ορισμένα αντιπροσωπευτικά αποσπάσματα του συγκεκριμένου έργου του συγγραφέα.
- Να διδαχθούν το ιδιαίτερο ύφος και λόγο του.
- Να γνωρίσουν μερικούς από τους πρωταγωνιστές του έργου.
- Να λάβουν μέρος στις δράσεις των ηρώων (αναπαράσταση των κατορθωμάτων τους στην τάξη).
- Να μπουν τα παιδιά στη θέση των ηρώων του παραμυθιού και να ζωντανέψουν τις περιπέτειές τους.
- Να αναπτύξουν φιλαναγνωστική δραστηριότητα μέσα από τις εν λόγω δράσεις.
Μουσική
- Να εκφραστούν και να αποδώσουν έννοιες, μέσω κινήσεων και ήχων του σώματος.
- Να μπορούν αναγνωρίσουν ακουστικά (χωρίς οπτικό ερέθισμα) και να αποδώσουν κινητικά ή με μουσικά όργανα τους χαρακτήρες του παραμυθιού.
- Να μπορούν να αποδώσουν το παραμύθι ως ηχοϊστορία.
- Να συνδυάσουν την άρθρωση, τη ρυθμική απαγγελία με ηχηρές κινήσεις και μουσικά όργανα.
- Να μάθουν τραγούδια με θέμα τα ζώα.
- Να μπορούν να αναγνωρίσουν ακουστικά αποσπάσματα, μοτίβα και μουσικά όργανα από το μουσικό έργο «Το καρναβάλι των ζώων» του Camille Saint – Saens.
- Να έρθουν σε επαφή με μουσικές έννοιες (tempo, τονικό ύψος) μέσω μουσικοκινητικών δραστηριοτήτων και παιχνιδιών.
- Να εξοικειωθούν με ηχητικούς και κινητικούς αυτοσχεδιασμούς.
- Να αυτοσχεδιάσουν μελωδίες ώστε να επενδύσουν με μουσική το παραμύθι.
- Να έρθουν σε επαφή με τη μουσική φόρμα ΑΒ.
Εικαστικά
- Να είναι σε θέση οι μαθητές να χρησιμοποιούν ποικίλους τρόπους δημιουργίας και έκφρασης.
- Να κατασκευάζουν διάφορα είδη κούκλας (π.χ. κούκλα μαρότ) από απλά υλικά (βλ. κουτάλες).
- Να δημιουργούν φιγούρες κουκλοθεάτρου-θεάτρου σκιών και να μάθουν να τις κινούν σωστά σε ένα παράπηγμα.
- Να μάθουν να κατασκευάζουν απλές αυτοσχέδιες μάσκες από χαρτόνι και κοστούμια ζώων.
Θεατρική Αγωγή
- Να έρθουν σε επαφή τα παιδιά με τις διάφορες μορφές δραματικής έκφρασης.
- Να μάθουν να εκφράζονται (μέσα από αυτές τις μορφές) και να εξωτερικεύουν τα συναισθήματά τους.
- Να ενταχθούν στην ομάδα της τάξης (κοινωνικοποίηση μαθητών).
- Να αποκτήσουν γνώσεις (βιωματικά) μέσω της αμεσότητας, της παραστατικότητας και της εποπτικότητας των εν λόγω μεθόδων.
- Να γνωρίσουν το σώμα και τον εαυτό τους.
- Να χαλαρώσουν από το φόρτο της σχολικής καθημερινότητας.
- Να αυξήσουν το ενδιαφέρον τους για συμμετοχή και να διαμορφώσουν νέους τρόπους συμπεριφοράς απέναντι στους άλλους.
· Στόχοι ως προς τη Μαθησιακή Διαδικασία
- Να μπορούν οι μαθητές να οικοδομήσουν τη γνώση, αναλαμβάνοντας κεντρικό και ενεργητικό ρόλο στη μαθησιακή διαδικασία (μέσω της ανακάλυψης-διερεύνησης).
- Να αναπτύξουν συνεργατικές δεξιότητες και δεξιότητες επικοινωνίας.
- Να αναπτύξουν ικανότητες αυτενέργειας και πρωτοβουλίας, διαλογικής συζήτησης και συλλογικής ευθύνης.
- Να καλλιεργήσουν την κριτική και δημιουργική τους σκέψη.
4. Περιγραφή και Αιτιολόγηση του Σεναρίου
Για την υλοποίηση του συγκεκριμένου σεναρίου κρίνεται απαραίτητη η εφαρμογή στο καθημερινό πρόγραμμα δραστηριοτήτων δραματικής και μουσικής έκφρασης. Με αυτόν τον τρόπο το μάθημα θα γίνει πιο ελκυστικό για τους μαθητές, καθώς θα τους δοθεί η δυνατότητα για συνεργασία, ομαδικότητα και παιγνιώδεις δράσεις.
Η επιλογή των δράσεων και η εφαρμογή τους στη σχολική τάξη διαθέτει ως σημείο αναφοράς της τη μαθητοκεντρική αντίληψη για μάθηση (ο μαθητής στο επίκεντρο των εξελίξεων.
Σε αυτά τα πλαίσια, ο εκπαιδευτικός αναλαμβάνει ρόλους διευκολυντή, συνεργάτη, φορέα ερεθισμάτων και εμψυχωτή.
Πριν από αυτές, ο δάσκαλος έχει φροντίσει να κάνει μια πρώτη απόπειρα γνωριμίας των μαθητών με το παραμύθι, που θα επεξεργαστεί με τα παιδιά.
(Περίληψη παραμυθιού)
Ένα γουρουνάκι ζούσε σε μια παράγκα λίγο έξω από το χωριό. Δίπλα του είχε για γείτονες διάφορα άλλα οικόσιτα ζώα (κατσίκες, κόκορα, κότες, πάπιες, αγελάδες, κουνέλια και ένα γάιδαρο). Αποφάσισαν να δημιουργήσουν μια χορωδία. Όλη μέρα τραγουδούσαν και έκαναν πρόβες. Το καημένο γουρουνάκι ήταν παράφωνο και γι’αυτό τα υπόλοιπα ζώα δεν το ήθελαν στη χορωδία τους. Η μαμά του το έβλεπε στεναχωρημένο και για να του φτιάξει τη διάθεση, του αγόρασε ένα μικρό πιάνο. Από την πρώτη στιγμή φάνηκε το ταλέντο του. Τα υπόλοιπα ζώα, βλέποντας την έφεσή του, το αποδέχτηκαν και αποφάσισαν να τους συνοδεύει στα τραγούδια τους. Λίγο παραπέρα, καθόταν ένας πεινασμένος λύκος, που-καθώς άκουσε το γουρουνάκι να παίζει μουσική-άρχισε να το λιγουρεύεται. Στην υπόθεση του παραμυθιού παρεμβαίνουν ο βασιλικός και η μέντα, οι οποίοι προσπαθούν να αποτρέψουν το άγριο ζώο από το φάγωμα του μικρού γουρουνιού. Μετά από πολλές σκέψεις, το άγριο θηρίο αποφασίζει να τους ακούσει και να μπει στη μεγάλη αυτή παρέα. Από το διπλανό δάσος ήρθαν κι άλλα ζώα και στο τέλος δημιούργησαν μια μεγάλη συναυλία. Οι χωρικοί του διπλανού χωριού άκουσαν τα υπέροχα τραγούδια τους και έτρεξαν να ανακαλύψουν τι συμβαίνει. Μόλις είδαν ότι γινόταν μια μεγάλη συναυλία κάθισαν να την παρακολουθήσουν, ήθελαν και αυτοί με τη σειρά τους να συμμετέχουν στη μεγάλη αυτή γιορτή (Κοκονώζης, 2007, σ.σ. 4-38).
Παρακάτω παρουσιάζονται συνοπτικά οι πραγματοποιούμενες δραστηριότητες:
1η Δραστηριότητα (2 διδακτικές ώρες)
Οι μαθητές συνδυάζουν την παντομιμική αναπαράσταση και τις δράσεις αυτοσχεδιασμού στην παρουσίαση των συναισθημάτων μερικών ζώων, που συναντάμε στο εν λόγω παραμύθι (αγελάδα, γουρουνάκι, κόκορας, κότες, κατσικάκια, πάπια, λύκος). Οι ίδιοι χωρίζονται σε ομάδες και ρυθμίζουν τις κινήσεις των μελών του σώματος τους, για να εκφράσουν τα συναισθήματά τους. Σε αυτή τη δράση τα παιδιά εξωτερικεύουν πολύπλοκες συναισθηματικές καταστάσεις με το βλέμμα του προσώπου τους. Ο φόβος, η χαρά, η νύστα, η κούραση, η λύπη, η αγάπη, ο έρωτας και η αγαθότητα εμπλέκονται, δημιουργώντας μια ποικιλία καταστάσεων. Απαιτείται ο συντονισμός και συγχρονισμός όλων των συμμετεχόντων.
Συνοδευτική της προηγούμενης δραστηριότητας θα μπορούσε να αποτελέσει κι ένα μουσικό παιχνίδι με ήχους ζώων: Τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες. Η κάθε μία από αυτές έχει για όνομα ένα ζώο από το παραμύθι. Ο διδάσκων καταγράφει στον πίνακα τα ονόματά τους. Στην συνέχεια τα παιδιά ακούν έναν ήχο ζώου, τον οποίο θα πρέπει και να αναγνωρίσουν (αν χρειαστεί τον ακούν και 2η φορά). Τα ίδια συζητούν μεταξύ τους για το ζώο που ακούστηκε και στέλνουν έναν εκπρόσωπο τους να το πει ψιθυριστά στο αυτί του εκπαιδευτικού (η σειρά με την οποία έρχονται οι εκπρόσωποι των ομάδων επιλέγεται από τον εκπαιδευτικό για να μην δημιουργηθεί σύγχυση). Αν η απάντηση τους είναι σωστή, τότε η ομάδα τους παίρνει ένα πόντο, ο οποίος καταγράφεται στον πίνακα δίπλα στο όνομα της ομάδας του. Νικήτρια ομάδα αναδεικνύεται αυτή με τους περισσότερους πόντους.
2η Δραστηριότητα (2 διδακτικές ώρες)
Οι δρώντες χωρίζονται σε ομάδες με το ερέθισμα μιας δοσμένης από τον εκπαιδευτικό εικόνας (βλ. κάποια ζώα από το παραμύθι). Στη συνέχεια, τα ίδια τα παιδιά δημιουργούν μια ιστορία (για κάθε μία από αυτές τις εικόνες) που θα βασίζεται στον αυτοσχεδιασμό και την έμπνευση της στιγμής. Σε επόμενη φάση της ίδιας δραστηριότητας, οι ομάδες των μαθητών δημιουργούν ένα δρώμενο αυτοσχεδιασμών (χρησιμοποιώντας το σώμα τους, ηχηρές κινήσεις, αντικείμενα της καθημερινότητας – άχρηστο υλικό και μουσικά όργανα), το οποίο περιλαμβάνει στοιχεία από όλες τις προηγούμενες ιστορίες, συνθέτοντας με αυτόν τον τρόπο σκέψεις, ιδέες και αντιλήψεις αναφορικά με την καθημερινότητα των εικονιζόμενων ηρώων-ζώων.
3η Δραστηριότητα (3 διδακτικές ώρες)
Σε ένα γόνιμο και δημιουργικό Εργαστήριο Γραφής, οι μαθητικές ομάδες ασκούνται στην ανάπτυξη ενός σύντομου θεατρικού επεισοδίου, με πρωταγωνιστές το γουρουνάκι και τον πεινασμένο λύκο, που οργανώνει τα πονηρά του σχέδια για να το καταβροχθίσει. Της δράσης αυτής θα προηγηθεί ένα σύντομο σεμινάριο από τη μεριά του εκπαιδευτικού στους μαθητές του, αναφορικά με τον τρόπο γραφής ενός δραματικού κειμένου και τα στοιχεία εκείνα του δραματικού κώδικα, στα οποία θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή κατά τη φάση της συγγραφής του.
4η Δραστηριότητα (4 διδακτικές ώρες)
Από το εν λόγω σενάριο δεν θα μπορούσαν να απουσιάζουν και τα δρώμενα κουκλοθεάτρου. Η τάξη χωρίζεται σε ομάδες, οι οποίες ασχολούνται με την κατασκευή κούκλας μαρότ ή από κουτάλα. Το θέμα της δράσης αυτής περιλαμβάνει την επίσκεψη του μικρού γουρουνιού στο Ωδείο των ζώων και τις περίπλοκες-κωμικές αντιδράσεις του απέναντι στους δασκάλους-μουσικούς, κατά τη διάρκεια της εγγραφής του στα μαθήματα. Βασικός πρωταγωνιστής του εν λόγω δρωμένου είναι ο Μήτσος το γουρουνάκι (η κούκλα των παιδιών), ο οποίος προσπαθεί να δώσει ευφάνταστες απαντήσεις στους μουσικούς για να τους πείσει να τον αφήσουν να τα παρακολουθήσει. Εισάγουμε την έννοια του τονικού ύψους, π.χ. ο Μήτσος το γουρουνάκι μιλάει με μια μπάσα και βραχνή φωνή, η κότα μιλάει με λεπτή και τσιριχτή φωνή κ.τ.λ. Γίνεται μια παρουσίαση όλων των χαρακτήρων από τον εκπαιδευτικό και εν συνεχεία η κάθε μαθητική ομάδα παίρνει το χρόνο της για να προετοιμάσει την παρουσίασή της και στη συνέχεια ανεβαίνει στο αυτοσχέδιο παράπηγμα της τάξης για να δείξει τη δουλειά της στα υπόλοιπα παιδιά. Η αλληλεπίδραση μεταξύ των μελών της ομάδας και του κοινού θεωρείται καθοριστική σε αυτή τη φάση για την επίτευξη των στόχων της συγκεκριμένης δράσης.
5η Δραστηριότητα (2 διδακτικές ώρες)
Ο εκπαιδευτικός της τάξης μεταμφιέζεται πρόχειρα σε μάγο. Πρόκειται για το μάγο των ζώων. Μόλις ο ίδιος ακουμπήσει την κάθε ομάδα με το μαγικό του ραβδί, αυτή αμέσως μεταμφιέζεται σε ένα ζώο-πρωταγωνιστή της ιστορίας που θα της ζητηθεί. Τα παιδιά σκέφτονται με ποιο τρόπο κινείται κάθε ζώο από το παραμύθι (ποια πηδούν, ποια περπατούν αργά ή γρήγορα κ.τ.λ.) Στην αρχή όλες οι ομάδες δημιουργούν με αυτόν τον τρόπο το ίδιο ζώο. Στην πορεία όμως της αυτοσχεδιαστικής αναπαράστασης των μαθητών δημιουργούνται διαφορετικά ζώα. Στη συνέχεια τα παιδιά παίρνουν μουσικά όργανα και αποδίδουν την κίνηση των ζώων με ήχο. Κάθε ομάδα διαλέγει την αναπαράσταση ενός ζώου (όχι απαραίτητα από τους χαρακτήρες του παραμυθιού) και οι υπόλοιπες ομάδες προσπαθούν να μαντέψουν ποιο ζώο είναι. Έπειτα, η μια ομάδα αποδίδει ένα ζώο με κίνηση και μια άλλη προσπαθεί να την αποδώσει ηχητικά και αντίστροφα η ομάδα με τα μουσικά όργανα καθοδηγεί την άλλη ώστε να καταλάβει ποιο ζώο είναι και να το αποδώσει κινητικά (Παπανικολάου, 2009, σ. 126).
6η Δραστηριότητα (2 διδακτικές ώρες)
Οι μαθητές-χωρισμένοι σε ομάδες- αποδίδουν προφορικά στο αυτοσχέδιο αναλόγιο της τάξης (και με διαφορετικό συναισθηματικό τόνο) το παραμύθι μας. Φυσικά, πιο πριν έχει γίνει η απαραίτητη προεργασία από τον εκπαιδευτικό (επιλογή του κατάλληλου τμήματος του κειμένου, επεξήγηση άγνωστων λέξεων και πιθανή προφορική απόδοσή τους από τον ίδιο με τον κατάλληλο χρωματισμό και τη σωστή άρθρωση).
Μια πιο τολμηρή απόπειρα θα μπορούσε να περιλαμβάνει το ντύσιμο των παιδιών με στολές ζώων και-γιατί όχι- την σκηνική ανάδειξη μερικών γραμμών, από αυτές που διαβάστηκαν μέσα στην τάξη.
7η Δραστηριότητα (1 διδακτική ώρα)
Στο ίδιο μήκος κύματος-και με αφορμή την απεγνωσμένη προσπάθεια του μικρού γουρουνιού να γίνει τραγουδιστής - οι συμμετέχοντες στο πρόγραμμα μπορούν να δημιουργήσουν μια ‘’παγωμένη εικόνα’’ που παρουσιάζει το σκηνικό μιας αίθουσας ωδείου. Οι μαθητές-σε πλήρη ακινησία-αναλαμβάνουν τη θέση τους μέσα σε αυτόν τον πλούσιο σκηνικό διάκοσμο. Στο τεχνητό αυτό χώρο συναντάμε τον Μήτσο (το γουρουνάκι μας), τα υπόλοιπα ζώα και τους εκπαιδευτικούς –μουσικούς του ωδείου, στην πραγματοποίηση μιας μουσικής εκδήλωσης.
8η Δραστηριότητα (4 διδακτικές ώρες)
Ο εκπαιδευτικός, σε πρώτη φάση, δημιουργεί ένα δραματικό κείμενο (με πλοκή και διαλόγους) που θα περιλαμβάνει τη διδασκαλία – εκμάθηση των παραδοσιακών τραγουδιών «Ήταν ένας γάιδαρος» και «Μια γίδα μια φορά» από τον Καραγκιόζη στα τρία Κολλητήρια. Ο πρώτος μετατρέπεται σε ένα πεινασμένο δάσκαλο, που προσπαθεί να μεταδώσει τις μουσικές του γνώσεις στους τρεις γιούς του. Οι τελευταίοι (μάλλον αδιάφοροι για το μάθημα) έχουν στο μυαλό τους το φαγητό και αδιαφορούν παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του πατέρα τους. Στην παράσταση διαδραματίζονται απίθανες κωμικές σκηνές, που οδηγούν τον ξυπόλητο πεινασμένο ήρωα στην παραίτηση. Τα παιδιά τραγουδούν μαζί με τον Καραγκιόζη και τα Κολλητήρια το τραγούδι. Σε δεύτερο επίπεδο προσθέτουμε ρυθμικές κινήσεις και μοιράζουμε όργανα στα παιδιά για μουσική συνοδεία του τραγουδιού.
Ο δάσκαλος ανεβάζει τη συγκεκριμένη παράσταση στον αυτοσχέδιο μπερντέ της τάξης, προκαλώντας το ενδιαφέρον των μαθητών του. Οι τελευταίοι, με τη σειρά τους, αλληλεπιδρούν με τους πρωταγωνιστές του έργου και-συνάμα- κατακτούν πολύτιμα στοιχεία-πληροφορίες για το πώς μαθαίνουμε σωστά ένα τραγούδι, ποια είναι η σωστή θέση σώματος και φυσικά τις μελωδίες και τους στίχους των τραγουδιών μέσα από τους σπαρταριστούς διαλόγους του κειμένου.
9η Δραστηριότητα (2 διδακτικές ώρες)
Οι δρώντες χωρίζονται σε ομάδες και παίζουν στην τάξη το «μαέστρο». Πρόκειται για μια δράση, κατά την οποία τα παιδιά διαλέγουν ένα ζώο (π.χ. η ομάδα κόκορες θα λέει: κί-κι-ρί-κου, η ομάδα γάιδαροι: θα γκαρίζουν κ.τ.λ.). Κάθε ομάδα μαθαίνει να λέει και να παίζει με μουσικά όργανα ρυθμικά το δικό της μοτίβο (Ερκέκογλου & Θεοδωρίδης, 2007, σ.σ. 59-72). Η μπαγκέτα του δασκάλου-μαέστρου κινητοποιεί τους μαθητές της κάθε ομάδας. Τα μοτίβα μπορούν να συνεχώς να εναλλάσσονται από τις ομάδες (π.χ. οι κόκορες να πάρουν το μοτίβο των γαιδάρων και αντίστροφα), αποτελώντας μια ξεχωριστή πρόκληση, που καλλιεργεί την ετοιμότητα-εγρήγορση των συμμετεχόντων. Το παιχνίδι αυτό μπορεί να παιχτεί με πολλές παραλλαγές. α. με παντομίμα β. με ηχηρές κινήσεις και όργανα γ. με λέξεις και δ. με εναλλαγή της έντασης (forte – piano, crescendo – decrescendo κ.τ.λ.).
10η Δραστηριότητα (2 διδακτικές ώρες)
Μουσική ακρόαση του έργου «Το καρναβάλι των ζώων» του Camille Saint-Saens. Δίνεται έμφαση στα μέρη «Όρνιθες και πετεινοί», «Ημίονοι», «Φιγούρες με μακριά αυτιά».
Τα παιδιά-μέσω της ακρόασης-μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τα μοτίβα, τις μελωδίες και τα μουσικά όργανα (πιάνο, έγχορδα κ.τ.λ.), που αντιπροσωπεύουν κάθε ζώο. Σε επόμενη φάση συνεχίζουμε την ακρόαση της υπόλοιπης σύνθεσης με την εκμάθηση και αναγνώριση όλων των μερών της από τα παιδιά. Ολοκληρώνοντας την συγκεκριμένη δραστηριότητα, οι συμμετέχοντες μαθαίνουν να αυτοσχεδιάζουν κινητικά σε σχέση με το εκάστοτε μουσικό απόσπασμα του έργου (Αθανασιάδης & Κάντζια, 2008, σ.σ. 9-37).
11η Δραστηριότητα (2 διδακτικές ώρες)
Οι μισοί μαθητές, με πρόχειρα κοστούμια διαφόρων ζώων (φτιαγμένα από διάφορα χαρτόνια), επισκέπτονται απροειδοποίητα τις υπόλοιπες τάξεις του σχολείου τους, προκαλώντας τη σχετική αναστάτωση. Οι ίδιοι δημιουργούν σκόπιμη και τεχνητή αναταραχή. Η υπόλοιπη τάξη-μεταμφιεσμένη σε μουσικούς-αναζητά τα κρυμμένα ζώα του παραμυθιού και διεξάγει ανακρίσεις, ρωτώντας να μάθει πολύτιμες πληροφορίες γι’αυτά. Το θεατρικό αυτό δρώμενο (χάπενινγκ) ολοκληρώνεται με τη σύλληψη των ατίθασων πρωταγωνιστών και τον εγκλεισμό τους στη ‘φυλακή με τις νότες’, δηλαδή το σωφρονιστικό ίδρυμα με τους κρατούμενους-μουσικά σύμβολα.
12η Δραστηριότητα (2 διδακτικές ώρες)
Οι μαθητές σε ομάδες παίρνουν τους στίχους του παραμυθιού και τους μελοποιούν. Μπορούν να επιλέξουν τη μουσική επένδυση τους βασισμένη σε μια γνωστή μελωδία, από κάποιο τραγούδι που ήδη έχουν διδαχθεί, είτε να αυτοσχεδιάσουν. Σε δεύτερο επίπεδο τα παιδιά μπορούν να παραλλάξουν τους στίχους αυτούς και ουσιαστικά να δημιουργήσουν ένα τραγούδι σε μορφή ΑΒ (couple – refrain).
13η Δραστηριότητα (1 διδακτική ώρα)
Το σύνολο της τάξης συμμετέχει στην αναπαράσταση μιας ηχοϊστορίας, με θέμα την πορεία των μαθημάτων του βασικού ήρωα του παραμυθιού (του γουρουνιού) στο ωδείο και την τελική έκβαση των προσπαθειών του. Ο Μήτσος-από ένα φιλόδοξο και με μέτριες δυνατότητες στο τραγούδι ζώο-μετατρέπεται, μέσα από τη σκληρή δουλειά του, σε ένα επαγγελματία διεθνούς φήμης μουσικό, που δίνει συναυλίες σε διάφορα μέρη (ακόμα και στη ζούγκλα με τα άγρια θηρία). Παρακάτω εκθέτουμε την ηχοϊστορία μας (η απόδοση είναι ενδεικτική και όχι υποχρεωτική):
Μια φορά κι έναν καιρό, σ’ ένα δάσος τρομερό, ζούσε ένα γουρουνάκι τροφαντό σαν μοσχαράκι. | Αναπαράσταση των δέντρων με κίνηση φωνή γουρουνιού φωνή μοσχαριού |
Το ζωάκι μας αυτό είχε πρόβλημα μεγάλο. Η φωνή του είχε βραχνιάσει στο λαιμό έβγαλε κάλο. | Η φωνή των παιδιών γίνεται μπάσα και βραχνή |
Ένας βήχας το’ χε πιάσει, κι ένα φοβερό συνάχι. Δεν μπορούσε να μιλήσει πυρετό έπρεπε να’ χει. |
Τα παιδιά αρχίζουν να βήχουν και να φταρνίζονται |
Τ’ άρεσε η μουσική και ταλέντο είχε εκεί. Κι όταν έπαιζε τις νότες τραγουδούσανε οι κότες. | Ήχοι από μεταλλόφωνα και ξυλόφωνα
Ήχος κότας |
Ήταν στεναχωρημένο τώρα σαν συναχωμένο. Είχε και πολύ καημό να βρεθεί σε διαγωνισμό μουσικό – ορχηστρικό. Να ξορκίσει το κακό και να πάρει το βραβείο στο τραγούδι, στο ωδείο.
| Μίμηση συναισθημάτων λύπης
Ήχοι από διάφορα κρουστά όργανα
Τραγουδιστές φωνές (λα-λα-λα) |
Όλοι όμως το πειράζαν. Οι κατσίκες το χλευάζαν πως δεν τραγουδά καλά κι έχει γουρουνοπροφορά. |
Περιπαιχτικά λόγια, συνδυασμένα με φωνές κατσίκας και γουρουνιού |
Κι ο κόκορας λαλούσε το πρωί σαν το ξυπνούσε, για να πάει στο Ωδείο, τη φωνή να καλλιεργήσει και τραγούδι να αρχίσει.
| Φωνή κόκορα Τραγουδάμε «το κοκοράκι κικιρικί να με ξυπνάει καθέ πρωί», από το τραγούδι «όταν θα πάω κυρά μου στο παζάρι» |
Εκεί πέρα η παπίτσα, η κυρία του η Λίτσα, του’ δινε τις συμβουλές για τις νότες τις ψηλές.
| Φωνή πάπιας με έμφαση στο τονικό ύψος (νότες ψηλές) Φλογέρα μεταλλόφωνο ξυλόφωνο (παίξιμο στην ψηλή περιοχή) |
Έμαθε κι αρμονία, απ’ την κότα την κυρία και στο μάθημα σολφέζ στο τετράδιο το μπεζ έγραφε το ντο-ρε-μι με το φίλο του τ’ αρνί.
|
Φωνή κότας Τραγουδάμε τις νότες «ντο ρε μι» και τις παίζουμε σε ξυλόφωνα, μεταλλόφωνα, φλογέρες Φωνή αρνιού |
Όμως το φα-σολ-λα-σι, του ήταν εύκολο, γιατί το ’κανε στη χορωδία, με του γάιδαρου τη θεία. | Τραγουδάμε τις νότες «φα σολ λα σι»
Φωνή γάιδαρου |
Ξάφνου, χτύπησε η πόρτα, άνοιξε και τί να δει; Ήταν η κυρία κότα, μ’ ένα όργανο μαζί. Του’ χε φέρει ένα πιάνο, φορητό μα και μικρούλι, ένα τόσο οργανάκι, γι’ αυτόν τον τυχερούλη. Του’ πε πως ο στόχος ήταν να αφήσει το τραγούδι και ν’ αρχίσει τις προβούλες να καεί το πελεκούδι.
| Χτυπήματα σε ταμπουρίνο
Κακάρισμα κότας
Ήχοι αρμονίου, μεταλλόφωνου, ξυλόφωνου
|
Τις χαρές άκουσ’ ο λύκος, που η πείνα τον είχε πιάσει, βγήκε από τη φωλιά του, το γουρούνι για ν’ αρπάξει. Και μετά από το κυνήγι, έπιασε το γουρουνάκι και το πήγε στα παιδιά του το ’κλεισε σ’ ένα κλουβάκι. | Γέλια Φωνή λύκου
Φωνή γουρουνιού Απόδοση με μουσικά όργανα (γρήγορο tempo) απότομο σταμάτημα οργάνων |
Κι εκείνο, που ήταν γλύκα έπιασε λυκοφιλίες, όλα τα μικρά λυκάκια, του αφηγούνταν ιστορίες.
|
Φωνές γουρουνιού-μικρών λύκων
Αγκάλιασμα όλων των παιδιών |
Πήγαν όλοι στο Ωδείο, για να μάθουν μουσική ένα όργανο να παίζουν, να τελειώσουν κι από κει.
Κάνανε μια συναυλία, στα λιοντάρια τα θηρία. Παίζανε τα λαϊκά και κομμάτια ορχηστρικά.
Τα κατάφεραν στο τέλος, το βραβείο να κερδίσουν, πήρανε και υποτροφία, μες στη ζούγκλα για να ζήσουν.
Κι έτσι η γουρουνο-ιστορία, είχε ευχάριστη πορεία. Το μικρό μας γουρουνάκι έγινε μέγας μουσικός, στις δικές του συναυλίες, προκαλούνταν πανικός.
Κι αυτό με μαεστρία, ηρεμούσε τα θηρία. Μες στη ζούγκλα εκεί, που ζούσε κάθε ζώο το τιμούσε!! |
Παίξιμο οργάνων
Βρυχηθμοί λιονταριών
Τραγούδι «Όταν θα πάω κυρά μου στο παζάρι-το κοκοράκι» και συνοδεία με όργανα |
5. Αξιολόγηση
Ο εκπαιδευτικός, με το πέρας της εκάστοτε δραστηριότητας, θα προχωρήσει σε μια μορφή αξιολόγησης των πεπραγμένων. Ο ίδιος μπορεί να συζητήσει με τους μαθητές του για το αποτέλεσμα των δράσεων, πιθανές ελλείψεις, αδυναμίες και τρόπους εμπλουτισμού του σεναρίου του.
Μία άλλη μορφή ενδιάμεσης αξιολόγησης των στόχων θα ολοκληρωθεί μέσα από αναστοχαστικές ερωτήσεις στην ολομέλεια της τάξης.
6. Αξιολόγηση του Σεναρίου από τον Εκπαιδευτικό
Με την ολοκλήρωση των δράσεων, τα παιδιά κατέκτησαν σημαντικές γνώσεις, δεξιότητες και πληροφορίες αναφορικά με το συγκεκριμένο παραμύθι. Οι θεατροπαιδαγωγικές και μουσικοπαιδαγωγικές δραστηριότητες, πιθανότατα, κέντρισαν το ενδιαφέρον των παιδιών και τα μετέτρεψαν σε κοινωνούς-συμμέτοχους στη διαδικασία της μάθησης.
Ολοκληρώνοντας την εν λόγω διδακτική πρόταση, θα πρέπει να επισημάνουμε ότι μια σημαντική παράμετρος, που θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη από τον εκπαιδευτικό της τάξης, είναι και η διαπίστωση του βαθμού δυσκολίας των δραστηριοτήτων για τους μαθητές. Οι εφαρμογές που προτιμήθηκαν, δυσκόλεψαν καθόλου τα παιδιά; Υπήρξαν περιπτώσεις, κατά τις οποίες οι μαθητές δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των δραστηριοτήτων; Ο χρονικός προγραμματισμός των δράσεων ήταν ρεαλιστικός ή ουτοπικός; Με ποιόν τρόπο λειτούργησαν οι μαθητικές ομάδες; Οι στόχοι που τέθηκαν από τον εκπαιδευτικό κατακτήθηκαν από το σύνολο της τάξης; Τι πρέπει να γίνει στις περιπτώσεις, κατά τις οποίες μερικοί μαθητές δεν ανταποκρίθηκαν αποτελεσματικά στις δράσεις που οργανώθηκαν από τον εκπαιδευτικό; Όλα τα παραπάνω ερωτήματα θα πρέπει να προβληματίσουν τον δημιουργό του σεναρίου και να του δώσουν τη δυνατότητα για ανατροφοδότηση με το σχεδιασμό νέων δραστηριοτήτων.
7. Ενδεικτική Βιβλιογραφία
(Η βιβλιογραφία που παραθέτουμε είναι ενδεικτική. Δεν χρησιμοποιήθηκε εξολοκλήρου (αλλά μόνο εν μέρει), κατά τη συγγραφή της εν λόγω εργασίας. Ωστόσο αυτή αποτελεί ένα επαρκέστατο μεθοδολογικό βοήθημα για τον οποιονδήποτε ενδιαφερόμενο επιθυμεί να ασχοληθεί με το συγκεκριμένο αντικείμενο).
Αθανασιάδης, Κ. - Σαλονικίδης, Γ. - Σιμωτάς, Κ. (2009). Τα Εκπαιδευτικά Σενάρια στο Δημοτικό Σχολείο. Αθήνα: Παπαζήσης.
Αθανασιάδης, Στ. & Κάντζια, Ν. (2008). Camille Saint Saens: Το καρναβάλι των ζώων. Αθήνα: εκδοτικός οργανισμός Π. Κυριακίδη Α.Ε.
Άλκηστις. (1998). Το βιβλίο της Δραματοποίησης. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Αυδή, Ά.-Χατζηγεωργίου, Μ. (2007). Η Τέχνη του Δράματος στην Εκπαίδευση. Αθήνα: Μεταίχμιο.
Γραμματάς, Θ. (1999). Fantasyland: Θέατρο για παιδικό και Νεανικό κοινό. Αθήνα: Τυπωθήτω.
Γραμματάς, Θ.-Τζαμαργιάς, Τ. (2004). Πολιτιστικές Εκδηλώσεις στο σχολείο, Αθήνα: Ατραπός.
Ελληνιάδου, Έ. (2008). Διδακτική Προσέγγιση Λογοτεχνικού Κειμένου με την παιδαγωγική αξιοποίηση του Διαδικτύου: σενάριο διδασκαλίας του κειμένου ‘Οι τελευταίες ώρες της Σμύρνης’ της Στ’ Τάξης. Αθήνα.
Ερκέκογλου, Χρ. & Θεοδωρίδης, Ν. (2007). Εισήγηση με μορφή εργαστηρίου και θέμα: Διαθεματικές και Δημιουργικές εφαρμογές για φίλους Μουζικάντηδες. Μουσική Εκπαίδευση, τευχ. 17 (7) 59-72.
Θεοδωρίδης, Ν. (2006). Τραγουδοπαιχνίδια για φίλους μουσικόφιλους 4 ετών και άνω. Θεσσαλονίκη: Κρουστόφωνο. γ’ έκδοση.
Ιωακειμίδης, Π. (2003). Δραματοποίηση και Θεατρικό Παιχνίδι στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση: στάσεις εκπαιδευτικών και πλαίσιο εφαρμογής στη σχολική τάξη, Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία. Ρέθυμνο.
Ιωακειμίδης, Π. (2012). Η Θεατρική Αγωγή στο Προαιρετικό Ολοήμερο Σχολείο: εμπειρική διερεύνηση στα δημοτικά σχολεία της Κρήτης, Διδακτορική Διατριβή. Ρέθυμνο.
Κατσαρίδου, Μ. (2004). Η διδασκαλία της παιδικής λογοτεχνίας μέσω δραματοποίησης. Στο Ν. Γκόβας (επιμ.) Δημιουργικότητα και Μεταμορφώσεις (σ.σ.103-109). Αθήνα. Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση.
Κοκονώζης, Ν. (2007). Το γουρουνάκι μουσικός. Ηράκλειο.
Μακροπούλου, Ε. & Βαρελάς, Δ. (2005). Τραγουδώντας λέξεις, από την θεωρία στην… τάξη. Αθήνα: Fagotto Books.
Μαμακούκα, Ι. (2006). Το παραμύθι: ανάγνωση-αφήγηση-δραματοποίηση. Στο Μπ. Γιαννούλη (επιμ.) Θέατρο στην εκπαίδευση: δημιουργώντας νέους ρόλους στον 21ο αιώνα (σ.σ.215-217). Αθήνα. Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση.
Μόσχος, Κ. & Τουμπακάρη, Ν. & Τόμπλερ, Μ. (2009). Μουσικό Ανθολόγιο Α’ – ΣΤ΄ Δημοτικού. Αθήνα: Ο.Ε.Δ.Β.
Μουδατσάκις, Τ. (1994). Η Θεωρία του Δράματος στη Σχολική πράξη: Το Θεατρικό Παιχνίδι, η Δραματοποίηση. Αθήνα: Καρδαμίτσα.
Μουδατσάκις, Τ. (2005). Το θέατρο ως πρακτική τέχνη στην εκπαίδευση. Αθήνα: Εξάντας.
Μωραίτη, Τζ. & Κουρκουρίκα, Μ.(2006). Το μουσικό γιασεμάκι: Διαθεματικές δραστηριότητες μουσικής για το Νηπιαγωγείο. Αθήνα: Μεταίχμιο.
Παπαζαρής, Αθ. & Πατσαντζόπουλος, Κ. & Μαγαλιού, Μ. (2007). Διαθεματικές δραστηριότητες με άξονα τη μουσική. Αθήνα: Δίπτυχο.
Παπανικολάου, Χ. (2009). Με μουσική με κίνηση: Παιχνίδια μουσικοκινητικής αγωγής. Αθήνα: Τόπος.
Πατσαντόπουλος, Κ. & Στάμου, Λ. & Λυμπεροπούλου, Σ. (2007). Μουσικοκινητική Αγωγή: 2ος κύκλος ειδικότητα Βοηθών Βρεφονηπιοκόμων. Αθήνα:Ο.Ε.Δ.Β.
Σέξτου, Π. (1998). Δραματοποίηση: Το βιβλίο του παιδαγωγού – εμψυχωτή, Μέθοδοι – Εφαρμογές – Ιδέες. Αθήνα: Καστανιώτης.
Storms, G. (1979). 100 μουσικά παιχνίδια. Μεταφρ. Μ. Τόμπλερ. Αθήνα: edition orpheus Σ.Μ. Νικολαίδης Ο.Ε. 1996.
Φιλιππάκης, Μ. (χ.χ.). Κοινωνικό Θέατρο. Χανιά: Λευκό Αερόστατο.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου