O Erik Satie δεν θεωρείται αυστηρά «νεοκλασικιστής» με την παραδοσιακή έννοια του όρου (όπως χαρακτηρίζεται, για παράδειγμα, ο Igor Stravinsky στη μέση περίοδο της καριέρας του ή ο Paul Hindemith).
Ωστόσο, αν αφήσουμε εντελώς στην άκρη την επιρροή του στην "Ομάδα των Έξι" (Les Six), ο Satie θεωρείται ο απόλυτος προπομπός, ο καταλύτης και ο πνευματικός πατέρας των αισθητικών αρχών πάνω στις οποίες χτίστηκε το ρεύμα του νεοκλασικισμού.
Για να κατανοήσουμε τη σχέση του με το ρεύμα, πρέπει να δούμε γιατί η μουσική του λειτούργησε ως το «έδαφος» για να ανθίσει ο νεοκλασικισμός:
1. Η αποθέωση της "Οικονομίας" και της Σαφήνειας
Ο νεοκλασικισμός γεννήθηκε ως αντίδραση στις υπερβολές του ύστερου Ρομαντισμού (π.χ. τα τεράστια και φορτισμένα έργα του Wagner) και του Εξπρεσιονισμού. Ο Satie εφάρμοσε αυτή την αντίδραση πολύ πριν γίνει οργανωμένο ρεύμα. Η μουσική του χαρακτηριζόταν από ακραία οικονομία μέσων, διαφάνεια, καθαρότητα και απουσία περιττών στολιδιών.
2. Το έργο "Socrate" (1918) ως ορόσημο
Το συμφωνικό δράμα Socrate είναι ίσως η πιο "νεοκλασική" στιγμή του Satie, παρότι προηγείται του κινήματος. Σε αυτό το έργο, ο Satie επιδιώκει μια απόλυτα "λευκή", αντικειμενική και απαθή μουσική, η οποία δεν προσπαθεί να εκβιάσει το συναίσθημα του ακροατή. Αυτή η «αποστασιοποίηση» και η επιστροφή στην καθαρή γραμμή υπήρξε το ιερό δισκοπότηρο των νεοκλασικιστών συνθετών τη δεκαετία του 1920.
3. Η χρήση και η παρωδία παλαιών φορμών
Ένα βασικό χαρακτηριστικό του νεοκλασικισμού ήταν η επιστροφή σε φόρμες του 18ου αιώνα (σονάτες, φούγκες, σουίτες). Ο Satie το έκανε αυτό νωρίς, αλλά με τον δικό του, ειρωνικό τρόπο. Το έργο του Sonatine bureaucratique (1917) είναι μια άμεση παρωδία μιας σονάτας του Muzio Clementi. Ο Satie πήρε μια κλασική δομή και την επαναπροσδιόρισε, κάτι που αποτελεί τον πυρήνα της νεοκλασικής πρακτικής (το λεγόμενο pastiche).
4. Αντι-Ιμπρεσιονισμός
Ενώ αρχικά ήταν φίλος με τον Debussy, ο Satie σύντομα ένιωσε την ανάγκη να ξεφύγει από την "ομίχλη" και τον αισθησιασμό του Ιμπρεσιονισμού, αναζητώντας πιο σταθερά, δομικά και ρυθμικά περιγράμματα. Αυτή η ρήξη άνοιξε τον δρόμο για την επιστροφή στις "κλασικές" αξίες της δομής.
Γιατί, λοιπόν, δεν τον λέμε απλά Νεοκλασικιστή;
Ο λόγος που η μουσικολογία τον τοποθετεί σε μια δική του, ξεχωριστή κατηγορία είναι το κίνητρό του.
Ο αληθινός νεοκλασικισμός είχε μια σοβαρότητα: αναζητούσε μια νέα τάξη πραγμάτων μέσα από το παρελθόν. Ο Satie, αντίθετα, ήταν ένας ριζοσπάστης, επηρεασμένος από τον Ντανταϊσμό και το παράλογο. Η επιστροφή του στην απλότητα είχε συχνά χαρακτήρα σατιρικό, ειρωνικό ή ακόμα και ανατρεπτικό. Ήταν πολύ "αταξινόμητος" –ένας πρωτο-μινιμαλιστής, conceptualist και χιουμορίστας– για να εγκλωβιστεί στην ετικέτα ενός αυστηρού "νεοκλασικιστή".
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου