Η ελληνική μουσική δημιουργία του 20ου αιώνα χαρακτηρίζεται από μια συναρπαστική μετάβαση: από την προσπάθεια θεμελίωσης μιας "Εθνικής Σχολής" (που γεφυρώνει την παράδοση με τη δυτική ρομαντική φόρμα) προς την πλήρη ενσωμάτωση και πρωτοπορία στα σύγχρονα, μεταπολεμικά ευρωπαϊκά ρεύματα.
Ακολουθεί ένα χρονοδιάγραμμα με τους κυριότερους σταθμούς και τους συνθέτες που σφράγισαν αυτόν τον αιώνα, χωρισμένο στις τρεις μεγάλες δημιουργικές περιόδους.
1. Η Εθνική Σχολή (Αρχές αιώνα έως τον Μεσοπόλεμο)
Η περίοδος αυτή κυριαρχείται από το όραμα της δημιουργίας μιας αυθεντικής ελληνικής λόγιας μουσικής, με έντονη χρήση δημοτικών μελωδιών, βυζαντινών τρόπων και ιστορικών θεμάτων.
Μανώλης Καλομοίρης (1883 – 1962)
1908 - Θεωρείται ο ιδρυτής της Εθνικής Σχολής. Το 1908 δημοσιεύει το ιστορικό μανιφέστο του στο πρόγραμμα συναυλίας του στο Ωδείο Αθηνών, θέτοντας ως στόχο τη δημιουργία μιας μουσικής που να χτίζεται πάνω στα δημοτικά μας τραγούδια.
Μάριος Βάρβογλης (1885 – 1967)
1910 - 1930 - Σπουδάζει στο Παρίσι και επηρεάζεται από τον γαλλικό ιμπρεσιονισμό, τον οποίο όμως παντρεύει δημιουργικά με το ελληνικό παραδοσιακό μέλος (π.χ. Το πανηγύρι).
Αιμίλιος Ριάδης (1880 – 1935)
1920 - Ο "μουσικός ποιητής" της Θεσσαλονίκης. Με βαθιά γνώση της γαλλικής μουσικής (μαθητής του Ravel) και της βυζαντινής παράδοσης, επικεντρώθηκε κυρίως στην καλλιτεχνική επεξεργασία του ελληνικού τραγουδιού και στη μουσική δωματίου.
Πέτρος Πετρίδης (1892 – 1977)
1930 - Στρέφει το ενδιαφέρον της Εθνικής Σχολής προς τη βυζαντινή τροπικότητα και την πολυφωνική της ανάπτυξη, ξεφεύγοντας από την απλή εναρμόνιση δημοτικών τραγουδιών.
2. Η Μεταβατική Περίοδος & Η Είσοδος στον Μοντερνισμό
Παράλληλα με την Εθνική Σχολή, εμφανίζονται προσωπικότητες που κοιτάζουν απευθείας προς την ευρωπαϊκή πρωτοπορία (ατονικότητα, δωδεκαφθογγισμός) ή επαναπροσδιορίζουν την ελληνικότητα με έναν πιο αφαιρετικό, νεοκλασικό τρόπο.
Δημήτρης Μητρόπουλος (1896 – 1960)
1919 - 1930 - Πριν αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στη διεύθυνση ορχήστρας, υπήρξε κορυφαίος συνθέτης. Το έργο του Ostinata (1927) για βιολί και πιάνο αποτελεί το πρώτο δείγμα αυστηρά ατονικής/δωδεκαφθογγικής γραφής από Έλληνα συνθέτη.
Νίκος Σκαλκώτας (1904 – 1949)
1927 – 1949 - Μαθητής του Arnold Schoenberg στο Βερολίνο, αποτελεί μια από τις σημαντικότερες μορφές του παγκόσμιου μοντερνισμού του 20ου αιώνα. Ανέπτυξε ένα εντελώς προσωπικό δωδεκαφθογγικό σύστημα, ενώ παράλληλα έγραψε και τονικά έργα (όπως οι παγκοσμίως γνωστοί 36 Ελληνικοί Χοροί), αποδεικνύοντας ότι η ελληνικότητα μπορεί να εκφραστεί με σύγχρονη ματιά.
Γιάννης Α. Παπαϊωάννου (1910 – 1989)
1950 - Ξεκίνησε από την Εθνική Σχολή και τον ιμπρεσιονισμό, αλλά μεταπολεμικά έγινε ο πρώτος που δίδαξε συστηματικά τις σύγχρονες τεχνικές (δωδεκαφθογγισμό, σειραϊσμό) στην Ελλάδα, διαμορφώνοντας τη νέα γενιά συνθετών.
3. Η Μεταπολεμική Πρωτοπορία & Η Παγκόσμια Αναγνώριση
Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, η ελληνική μουσική σπάει τα σύνορα. Έλληνες συνθέτες πρωταγωνιστούν στα διεθνή κέντρα της avant-garde, εισάγοντας ριζοσπαστικές μαθηματικές, αρχιτεκτονικές και φιλοσοφικές έννοιες στη σύνθεση.
Γιάννης Ξενάκης (1922 – 2001)
1954 – 1970 - Παγκόσμιος πρωτοπόρος της στοχαστικής μουσικής. Συνδυάζοντας την αρχιτεκτονική (συνεργάτης του Le Corbusier) και τα ανώτερα μαθηματικά (θεωρία πιθανοτήτων, θεωρία συνόλων), καταργεί την παραδοσιακή μελωδία και δημιουργεί "ηχητικά νέφη" και συμπαγείς μάζες ήχου (π.χ. Μεταστάσεις, 1954).
Γιάννης Χρήστου (1926 – 1970)
1960 - Μια από τις πιο φιλοσοφικές και μυστηριακές μορφές της μουσικής. Στα ύστερα έργα του (όπως η Anaparastasis και το The Strychnine Lady) ξεπερνά την παραδοσιακή σημειογραφία και αναπτύσσει το "μουσικό θέατρο", εστιάζοντας στην τελετουργία, την ψυχανάλυση και τον απόλυτο έλεγχο των σκηνικών ενεργειών των εκτελεστών.
Θεόδωρος Αντωνίου (1935 – 2018)
1970 - 1990 - Με τεράστιο έργο ως συνθέτης, μαέστρος και δάσκαλος. Υπήρξε η κινητήριος δύναμη για την προβολή της σύγχρονης μουσικής στην Ελλάδα, διευθύνοντας αμέτρητες πρώτες εκτελέσεις ελληνικών και ξένων έργων.
Μίκης Θεοδωράκης (1925–2021) & Μάνος Χατζιδάκις (1925–1994)
1960 – 2000 - Αν και ξεκίνησαν με κλασικές σπουδές και σπουδαία δείγματα λόγιας γραφής (συμφωνίες, μπαλέτα), πέτυχαν κάτι μοναδικό: γεφύρωσαν το χάσμα μεταξύ "λόγιας" και "λαϊκής" μουσικής, δημιουργώντας το έντεχνο λαϊκό τραγούδι και φέρνοντας την ποίηση των κορυφαίων Ελλήνων ποιητών (Ρίτσος, Σεφέρης, Ελύτης) στα χείλη ολόκληρου του λαού.
Αν θέλαμε να αποτυπώσουμε την πορεία σε μια πρόταση, η ελληνική μουσική του 20ου αιώνα ξεκίνησε αναζητώντας την ταυτότητά της στο ελληνικό χωριό (Καλομοίρης), απομονώθηκε δημιουργικά στο αστικό εργαστήριο (Σκαλκώτας) και τελικά εκτινάχθηκε στο σύμπαν των μαθηματικών και της φιλοσοφίας (Ξενάκης, Χρήστου).
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου